Algemeen 
Het opstellen van een testament voelt soms alsof je de dood recht in de ogen moet kijken. Het dwingt je om na te denken over wat er gebeurt als je er niet meer bent, iets waar we liever niet te lang bij stilstaan. Je hebt misschien het gevoel dat je door het te doen, de onvermijdelijke eindigheid van het leven erkent, iets dat we allemaal proberen weg te duwen, verborgen in de schaduwen van ons dagelijks leven. Maar het is juist dit onvermijdelijke, deze realiteit die we allemaal ooit zullen ondergaan, die het zo belangrijk maakt om deze stap te zetten. Door een testament op te stellen, zorg je juist ervoor dat je kinderen en geliefden niet in onzekerheid en verwarring achterblijven.

Inzicht en voordelen
Estate planning is een belangrijk aspect van vermogensbeheer dat helpt bij het regelen van de nalatenschap en het minimaliseren van belastingdruk voor erfgenamen. De wet maakt onderscheid tussen gezinnen met enkel gemeenschappelijke kinderen en die met kinderen uit verschillende huwelijken en/of relaties. Dit onderscheid is cruciaal voor het bepalen van de wijze waarop een nalatenschap wordt verdeeld.

Gemeenschappelijke kinderen
Bij gezinnen met enkel gemeenschappelijke kinderen wordt de langstlevende echtgenoot na het overlijden van de andere echtgenoot direct eigenaar van alle goederen van de overledene. De kinderen moeten wachten op hun erfdeel totdat de langstlevende ouder overlijdt. Deze wettelijke regeling biedt duidelijkheid en zekerheid voor de langstlevende echtgenoot, maar kan voor de kinderen betekenen dat zij hun erfdeel pas veel later ontvangen.

Kinderen uit verschillende relaties
Bij kinderen uit verschillende huwelijken en/of relaties is de situatie complexer. Zonder testament moeten de langstlevende echtgenoot en de kinderen onmiddellijk na het overlijden de goederen van de nalatenschap verdelen. Dit kan leiden tot conflicten en onzekerheden, tenzij de overledene een testament heeft opgesteld waarin de wettelijke verdeling van toepassing wordt verklaard. In gecompliceerde familiesituaties blijft het daarom absoluut noodzakelijk om een testament te maken.

Testamenten en successierecht  
Ook bij grotere vermogens is het zinvol om actie te ondernemen. Een fiscaal gunstige testamentvorm kan successierechten en overdrachtsbelasting te besparen. Er zijn verschillende mogelijkheden om belastingdruk te verminderen, zoals bijvoorbeeld: schenkingen, aanpassing huwelijkse voorwaarden, leningen en kwijtscheldingen, testamentaire regelingen enz. Enkele voorbeelden van flexibele testamenten en combinaties: 
– Tweetrapsmaking: Hierbij wordt de nalatenschap in twee stappen verdeeld, wat belastingvoordelen kan opleveren.
– Aanstelling van executeur en/of afwikkelingsbewindvoerder: Dit kan helpen bij het efficiënt en conform de wensen van de overledene afwikkelen van de nalatenschap.
– Regelingen ten behoeve van kleinkinderen: Speciale voorzieningen voor kleinkinderen kunnen belastingbesparend werken en tegelijkertijd voorzien in hun toekomstige behoeften.

Estate planning richt zich dus vooral op huwelijksvermogens-, schenkings- en wettelijk- en testamentair erfrecht. Daarnaast wordt ook gekeken naar levensverzekerings- en pensioenrecht en in internationale gevallen naar internationaal privaatrecht en buitenlands recht. 

Een voorbeeld van het voordelig (binnen het huwelijk) schuiven met onroerend goed om 4% overdrachtsbelasting te vermijden, waaraan nooit wordt gedacht.

De Overdrachtsbelastingverordening 1908 kent bepaalde van de heffing van overdrachtsbelasting uitgezonderde erfrechtelijke en huwelijksvermogensrechtelijke verkrijgingen.
Bijvoorbeeld boedelmenging, (trouwen in de wettelijke gemeenschap van goederen of opheffen van huwelijkse voorwaarden of invoeren van een beperkte gemeenschap van goederen van 1 of meer onroerende goederen), is vrij van overdrachtsbelasting.

Als je dus in het zicht van de echtscheiding de huwelijkse voorwaarden waarin in het ene vermogen een onroerend goed zit wijzigt in een gemeenschap van goederen waardoor een onroerend goed in de gemeenschap valt en vervolgens weer huwelijkse voorwaarden worden gemaakt waarbij het onroerend goed bij degene komt waarvoor het is bestemd, dan kan dat volgens de Hoge Raad vrij van overdrachtsbelasting geschieden. Men moet wel een tijdje gehuwd zijn.

Ook samenwoners met een eenvoudige gemeenschap van onroerend goed kunnen bij ongeveer gelijke sterftekansen en ongeveer gelijke gerechtigdheid onroerend goed naar de ander vrijgesteld laten verschuiven. Erg prettig om de sfeer goed te houden.  

Conclusie
Estate planning biedt een breed scala aan voordelen en mogelijkheden om de nalatenschap efficiënt te beheren en de belastingdruk te minimaliseren. Het is essentieel om, vooral in complexe familiesituaties, een goed doordacht testament op te stellen of te laten herzien. 

Enrico van der Meij  
enrico@estateplanningcur.com  
Enrico van der Meij is expert op het gebied van estate planning en kan vragen beantwoorden/uitwerken en documenten opstellen op het gebied van personen-, familie-, en erfrecht en successiebelasting.