Het opstellen van een samenlevingsovereenkomst is een belangrijke stap voor samenwonende partners om hun juridische en financiële zaken goed te regelen. Het biedt duidelijkheid en zekerheid, beschermt de rechten van beide partners en helpt conflicten te voorkomen. Het samenwonen van twee partners heeft geen civielrechtelijke consequenties. Zij houden ieder hun eigen vermogen en zijn niet aansprakelijk voor elkaars schulden. Als de samenwoning eindigt door uit elkaar te gaan, dan heeft een partner met geen of weinig inkomen geen recht op alimentatie, ook niet als er kinderen zijn die door deze partner worden verzorgd (de kinderen zelf hebben wel recht op alimentatie). Dat is anders wanneer twee personen langdurig hebben samengeleefd als waren zij gehuwd en er is aan deze samenleving anders dan door de dood een einde gekomen. Een rechter kan indien dat redelijk is, aan een van de twee ongehuwde personen op diens verzoek ten laste van de ander een uitkering tot levensonderhoud toekennen. 

Hieronder heb ik in het kort de belangrijkste redenen opgesomd waarom een samenlevingsovereenkomst en eigenlijk ook een testament c.q. verblijvingsbeding essentieel is:

Juridische zekerheid en bescherming Een samenlevingsovereenkomst biedt juridische zekerheid voor beide partners. Het regelt belangrijke zaken zoals eigendomsrechten, financiële afspraken en zorgplichten, waardoor misverstanden en conflicten in de toekomst kunnen worden voorkomen.

Financiële afspraken In de samenlevingsovereenkomst kunnen partners afspraken maken over de verdeling van kosten en inkomsten. Dit omvat:

– Verdeling van huishoudelijke kosten

– Bijdragen aan de gezamenlijke huishouding

– Eigendom en beheer van gezamenlijke en persoonlijke bezittingen

Verdeling van bezittingen bij scheiding Als de relatie eindigt, bepaalt de samenlevingsovereenkomst hoe de gezamenlijke bezittingen en schulden worden verdeeld. Dit kan een langdurig en kostbaar juridisch proces voorkomen en zorgt voor een eerlijke verdeling.

Partneralimentatie Hoewel niet wettelijk verplicht, kunnen partners in een samenlevingsovereenkomst afspraken maken over partneralimentatie. Dit biedt financiële zekerheid als de relatie eindigt en een van de partners financieel afhankelijk is van de ander.

Erfgenamen en erfrecht Een samenlevingscontract heeft niet het gevolg dat de partners van elkaar erven (daar zijn testamenten voor nodig) – wel kunnen de partners in een zogenaamd verblijvingsbeding overeenkomen dat gemeenschappelijke goederen bij het overlijden van een partner bij de langstlevende terechtkomen. 

Een testament geldt voor alle bezittingen, dus ook voor privébezittingen; is eenzijdig herroepelijk (dus vrijheid, maar ook minder zeker voor de andere samenwoner); is qua boedelafwikkeling eenvoudig; kan een uitsluitingsclausule etc. bevatten; leidt niet tot heffing van overdrachtsbelasting. 

Het verblijvensbeding geldt alleen voor goederen die aan de samenwoners tezamen toebehoren, en dus niet voor privébezittingen; kan niet eenzijdig worden herroepen, omdat sprake is van een overeenkomst; leidt tot een vrij gecompliceerde boedelafwikkeling; kan niet worden gecombineerd met bijzondere bepalingen, zoals een uitsluitingsclausule en kan leiden tot heffing van overdrachtsbelasting. 

Is de woning gemeenschappelijke eigendom van de informele partners, dan kan een in het samenlevingscontract opgenomen verblijvingsbeding ervoor zorgen dat de andere partner in de woning mag blijven wonen. Het verblijvingsbeding is een overeenkomst van verdeling, waarbij één of meer gemeenschappelijke bezittingen aan de langstlevende mede-eigenaar bij bijvoorbeeld overlijden of faillissement reeds bij voorbaat of met uitgestelde levering worden toegedeeld. Dat gebeurt meestal zonder daarvoor tot enige tegenprestatie gehouden te zijn, maar wel onder de verplichting van de langstlevende mede-eigenaar om de aan de gemeenschappelijke bezittingen verbonden schulden voor zijn rekening te nemen. 

Een testament van samenwonende partners met kinderen kan op verschillende manieren worden vormgegeven: a. de langstlevende erft alles; b. het tweetrapstestament, c. de pseudo-ouderlijke boedelverdeling; en d. het vruchtgebruik testament. De pseudo-ouderlijke boedelverdeling is meestal het meest geschikt voor samenwoners.

Gezamenlijke woning De samenlevingsovereenkomst kan bepalingen bevatten over de gezamenlijke woning, zoals:

– Eigendom en gebruiksrechten van de woning;

– Verdeling van de woning bij uit elkaar gaan;

– Afspraken over de hypotheek en eventuele verkoop van de woning.

Zorg voor elkaar Partners kunnen afspraken maken over wederzijdse zorg en ondersteuning in geval van ziekte of arbeidsongeschiktheid. Dit biedt emotionele en praktische zekerheid in moeilijke tijden.

Kinderen Hoewel gezag en voogdij over kinderen wettelijk geregeld zijn, kunnen partners in een samenlevingsovereenkomst aanvullende afspraken maken over de opvoeding, financiële ondersteuning en zorg voor eventuele kinderen.

Flexibiliteit en aanpassing Een samenlevingsovereenkomst kan worden aangepast aan de specifieke wensen en omstandigheden van het stel. Het document is flexibel en kan in de loop van de tijd worden herzien om aan veranderende behoeften en situaties te voldoen.

Enrico van der Meij enrico@estateplanningcur.com is specialist op het gebied van estate planning en kan vragen beantwoorden/uitwerken en documenten opstellen op het gebied van personen-, familie- en erfrecht en successiebelasting